Vergeet de “slimme clausules” niet bij een schenking van blote eigendom aan de kinderen!

Blote eigendom schenken

Bij een schenking van blote behoudt de schenker (bv. de ouders) het vruchtgebruik van bv. het appartement of de beleggingsportefeuille en de begiftigden (bv. de kinderen) krijgen enkel de blote eigendom. Deze techniek is populair omdat de schenker iets wegschenkt uit zijn vermogen om later erfbelasting te besparen, maar wel nog heel zijn leven de vruchten (intresten, dividenden, huur) blijft genieten en voor een belangrijk stuk de controle behoudt. Gaat het om de aandelen van bv. het familiebedrijf of een vastgoedvennootschap, dan behoudt de vruchtgebruiker het stemrecht én de inkomsten (dividenden).

Fiscaal interessant

De blote eigenaars (kinderen) worden immers pas volledig eigenaar als de schenker overlijdt. Het uitdoven van het vruchtgebruik geeft in principe geen aanleiding tot erfbelasting, waardoor het een interessante techniek is voor successieplanning.

Notaris vereist?

Er is steeds een notariële akte vereist bij een schenking van blote eigendom, ook als het om roerende goederen gaat zoals bv. een beleggingsportefeuille of de aandelen van het familiebedrijf. Voor roerende goederen kan u schenken aan uw kinderen aan het vlakke tarief van 3%. Voldoet u aan de voorwaarden van een familiale onderneming, dan kan dat in principe tegen 0% (het stukje residentieel vastgoed in de vennootschap valt wel onder de 3%) . Voor echt vastgoed is er geen vlak tarief en zijn de opklimmende tarieven van 3% tot 27% van toepassing.

Problemen bij later verkoop

Maar stel dat de ouders een appartement aan hun kinderen schonken in blote eigendom en het later toch willen verkopen, omdat ze bv. de problemen met moeilijke huurders beu zijn. Of wat als er voor het familiebedrijf of de vastgoedvennootschap op een bepaald moment een mogelijke overnemer opduikt, die een heel mooie overnameprijs wil betalen. Kunnen de ouders dan alleen beslissen van te verkopen? Nee, want juridisch gezien moet iedereen daarover meebeslissen.

Clausule “volgplicht”

Om vervelende situaties te voorkomen, is het aan te raden twee clausules op te nemen in de schenkingsakte. Zo is het aan te raden een zgn. “volgplicht” in de akte te zetten, zodat de kinderen moeten “volgen” als de ouders willen verkopen.

Herbeleggingsclausule

Ook de optie tot “herbeleggen” zouden we inbouwen, waarin de ouders bepalen dat bij verkoop de vruchtgebruikers ook de keuze hebben tot herbeleggen. De ouders hebben dan de keuze om het geld te herbeleggen in bv. een beleggingsportefeuille en de intresten en dividenden te behouden, of om gewoon hun deel (= waarde van het vruchtgebruik) te krijgen. Kortom, de ouders hebben de keuze én ze hoeven die keuze pas te maken op het moment van de verkoop.

Problemen inzake vruchten

Als het bv. om een beleggingsportefeuille gaat, stellen we in de praktijk vaak vast dat het vruchtgebruik doorgaans weinig voorstelt . Dat komt omdat om fiscale reden in de meeste portefeuilles heel wat kapitaliseren fondsen en trackers (ETF’s) zitten. Kapitaliserende fondsen en trackers hebben geen coupon omdat er ook geen ‘vruchten’ (interesten of dividenden) zijn. Heel vervelend dus als u na de schenking met voorbehoud van vruchtgebruik regelmatige inkomsten wilt hebben om bv. uw pensioen aan te vullen.

Rentelast inbouwen

U kan dat probleem van te weinig “vruchten” eenvoudig oplossen, door bv. een rentelast van bv. 3% per jaar in te bouwen in de schenkingsakte, zodat u zelf niets tekortkomt. Veiligheidshalve is het ook raadzaam om in de schenkingsakte te voorzien dat de rentelast nooit de grens van bv. 70% van de totale aanvangswaarde van de schenking mag overschrijden. Zou bouwt u een plafond in voor het geval u heel lang leeft als schenker en de rentelast de schenking zou overtreffen op termijn.

Clausule voor liquidatiereserves

Een kmo kan jaarlijks een liquidatiereserve aanleggen, mits ze een bijzondere aanslag van 10% betaalt en kan dan die opgepotte reserve na 3 jaar fiscaal voordelig uitkeren. Of een uitkering uit liquidatiereserves toekomen aan de blote eigenaar of de vruchtgebruiker (of beiden), is juridisch nog steeds niet echt duidelijk. Het is daarom aangewezen om in de schenkingsakte duidelijk te bepalen dat de liquidatiereserves toekomen aan de vruchtgebruiker, wil men later discussies vermijden. Indien gewenst kan u daarbij ook een regeling “op maat” uitwerken door bv. te bepalen dat de liquidatiereserves tot en met boekjaar 2032 (bv als u met pensioen gaat) toekomen aan de vruchtgebruikers en daarna aan de blote eigenaar (bv. uw kinderen die hard werken in uw vennootschap).

Bouw steeds een “volgplicht” in bij verkoop, zodat uw kinderen moeten “volgen” als u wil verkopen. Voorzie ook de optie dat u bij een latere verkoop kan kiezen om de verkoopprijs te ‘herbeleggen’ en zo toch nog inkomsten behoudt óf de verkoopsom te verdelen.